Betg transfer social, mabain cumproprietad.
L'idea d'in entrada da basa incundiziunà suna tenor socialissem -- il stadi taxescha, il stadi distribuescha, il burgais retschaiva. Quest reflex è chapibel, ma el surguarda in'aspecta decisiva: Il fond da burgais per l'IA n'è betg in transfer dal stadi als burgais. Igl è ina participaziun a la creaziun da valur ch'è generada da l'IA [1].
L'Alaska ha cun il Permanent Fund dapi il 1982 in prototip. Mintga abitant -- uffant, creschì, vegl -- survegn mintga onn ina distribuziun ors dals entradas da l'ieli. En il 2022 eran quai 3'284 USD per persuasion [2].
L'Alaska Permanent Fund funcziuna. El n'è betg socialist. El è capitalistic -- ma cun ina distribuziun. Ils burgais n'èn betg retschaviders d'almosnas. Els èn cumproprietaris d'ina resursa naziunala.
Proposta: In fond da burgais per l'IA svizzer, organisà genossenschaftalmain tenor tradiziun svizra:
Il model sa basa sin la tradiziun genossenschaftala svizra -- Migros, Raiffeisen, Mobiliar [3].
Milton Friedman ha proponì gia 1962 la "Negative Income Tax" -- in mecanissem che garantescha in minimum existenzial senza burocrazia statalista [4]. Friedrich Hayek ha sustegnì ina garanzia minimala sco fundament da la libertad -- betg sco remplaz per il martgà, mabain sco premissa per ch'il martgà funcziuna [5].
Il fond da burgais per l'IA n'è betg in'idea da sanestra. Igl è ina consequenza logica dal fatg che la creaziun da valur sa displatscha da la forza da lavur umana a la maschina.
La Svizra ha votà 2016 davart in entrada da basa incundiziunà -- e l'ha refusà cun 76,9% Na [6]. Las raschuns eran legitimass: Finanziaziun betg persvasivaivla, tema da la pigrizia, mancanza d'urgenza.
2026 è la situaziun in'autra. Las cifras -- 2 milliuns plazzas da lavur periclitadas, 75--116 milliardas francs lacuna fiscala -- reclaman ina nova discussiun. Betg il medem project. In project meglier, finanziabel, concret.
La Svizra po mussar al mund co ina societad distribuiescha gistamain la creaziun da valur en l'era da l'IA. Betg tras socialissem. Tras democrazia, transparenza e genossenschaftalitad.
[1] Standing, G.: Basic Income: And How We Can Make It Happen. Pelican, 2017.
[2] Alaska Permanent Fund Corporation: Annual Report 2022. apfc.org.
[3] Genossenschaft Migros: Fundament genossenschaftal. migros.ch.
[4] Friedman, M.: Capitalism and Freedom. University of Chicago Press, 1962.
[5] Hayek, F.A.: Law, Legislation and Liberty. Vol. 3. Routledge, 1979.
[6] Chanzlia federala: Resultat da la votaziun dal 5 da zercladur 2016. admin.ch.