¶ Dividenda da burgais e fond da burgais per l'IA
Betg transfer social, mabain cumproprietad.
¶ L'idea
L'idea d'in entrada da basa incundiziunà suna tenor socialissem -- il stadi taxescha, il stadi distribuescha, il burgais retschaiva. Quest reflex è chapibel, ma el surguarda in'aspecta decisiva: Il fond da burgais per l'IA n'è betg in transfer dal stadi als burgais. Igl è ina participaziun a la creaziun da valur ch'è generada da l'IA [1].
¶ Il model: Alaska Permanent Fund
L'Alaska ha cun il Permanent Fund dapi il 1982 in prototip. Mintga abitant -- uffant, creschì, vegl -- survegn mintga onn ina distribuziun ors dals entradas da l'ieli. En il 2022 eran quai 3'284 USD per persuasion [2].
L'Alaska Permanent Fund funcziuna. El n'è betg socialist. El è capitalistic -- ma cun ina distribuziun. Ils burgais n'èn betg retschaviders d'almosnas. Els èn cumproprietaris d'ina resursa naziunala.
¶ La versiun svizra
Proposta: In fond da burgais per l'IA svizzer, organisà genossenschaftalmain tenor tradiziun svizra:
- Alimentaziun: Ina contribuziun sin la creaziun da valur generada da l'IA (betg ina taglia, mabain ina participaziun)
- Investiziun: Il fond investescha en infrastructura d'IA, en furmaziun e en retschertga svizras
- Distribuziun: Mintga burgaisa, mintga burgais survegn ina dividenda annuala
Il model sa basa sin la tradiziun genossenschaftala svizra -- Migros, Raiffeisen, Mobiliar [3].
¶ Friedman e Hayek -- betg Marx
Milton Friedman ha proponì gia 1962 la "Negative Income Tax" -- in mecanissem che garantescha in minimum existenzial senza burocrazia statalista [4]. Friedrich Hayek ha sustegnì ina garanzia minimala sco fundament da la libertad -- betg sco remplaz per il martgà, mabain sco premissa per ch'il martgà funcziuna [5].
Il fond da burgais per l'IA n'è betg in'idea da sanestra. Igl è ina consequenza logica dal fatg che la creaziun da valur sa displatscha da la forza da lavur umana a la maschina.
¶ La votaziun dal 2016
La Svizra ha votà 2016 davart in entrada da basa incundiziunà -- e l'ha refusà cun 76,9% Na [6]. Las raschuns eran legitimass: Finanziaziun betg persvasivaivla, tema da la pigrizia, mancanza d'urgenza.
2026 è la situaziun in'autra. Las cifras -- 2 milliuns plazzas da lavur periclitadas, 75--116 milliardas francs lacuna fiscala -- reclaman ina nova discussiun. Betg il medem project. In project meglier, finanziabel, concret.
¶ La schanza
La Svizra po mussar al mund co ina societad distribuiescha gistamain la creaziun da valur en l'era da l'IA. Betg tras socialissem. Tras democrazia, transparenza e genossenschaftalitad.
¶ Funtaunas
[1] Standing, G.: Basic Income: And How We Can Make It Happen. Pelican, 2017.
[2] Alaska Permanent Fund Corporation: Annual Report 2022. apfc.org.
[3] Genossenschaft Migros: Fundament genossenschaftal. migros.ch.
[4] Friedman, M.: Capitalism and Freedom. University of Chicago Press, 1962.
[5] Hayek, F.A.: Law, Legislation and Liberty. Vol. 3. Routledge, 1979.
[6] Chanzlia federala: Resultat da la votaziun dal 5 da zercladur 2016. admin.ch.