Resumaziun: Las Bilateralas I èn set cunvegnas sectorialas tranter la Svizra e l'UE ch'èn vegnidas suttascrittas il 1999 e ch'èn entradas en vigur il 2002. Ellas reglan l'access reciproc al martgad en secturs economics centrals e èn colliadas l'ina cun l'autra tras ina claus(u)la da guillotina. Las Bilateralas I furman la spina dorsala economica da las relaziuns bilateralas.
Ils 6 da december 1992 ha il pievel svizzer refusà l'adeschiun al Spazi economic european (SEE) cun 50,3 pertschient vuschs Na. Cun ina participaziun da 78,7 pertschient era quai ina da las votaziuns las pli stretgas e las pli consequentas da l'istorgia svizra. Ils chantuns han votà cun 16 cunter 7 cuntrari [1].
Il Na al SEE muntava che la Svizra -- autramain che la Norvegia, l'Islanda e il Liechtenstein -- n'ha betg survegnì in access privilegià al martgad intern da l'UE. Per compensar ils dischavantatgs economics ha il Cussegl federal cumenzà tractativas sectorialas cun l'UE. Quellas han resultà il 1999 en las Bilateralas I [2].
Las Bilateralas I consistan da set cunvegnas sectorialas ch'èn vegnidas suttascrittas ils 21 da zercladur 1999 a Luxemburg e ch'èn entradas en vigur simultanmain ils 1 da zercladur 2002 [2]:
La Cunvegna davart la libra circulaziun da persunas (ALC) conceda a burgaisas e burgais svizzers sco er a burgais da l'UE il dretg da viver e da lavurar en il territori da l'autra partida, sch'els disponan d'in contract da lavur valid, sch'els èn independents u sch'els disponan da meds finanzials sufficients [3].
L'ALC è la pli controversa da las set cunvegnas. Ella è vegnida confermada en pliras votaziuns dal pievel, l'ultima giada ils 27 da settember 2020 cun la refusa da l'iniziativa da limitaziun da la PPS cun 61,7 pertschient vuschs Na.
La Cunvegna davart la renconuschientscha reciproca da evaluaziuns da conformitad (Mutual Recognition Agreement, MRA) pussibilitescha che products examinads e autorisads en Svizra possian vegnir commerzialads en l'UE senza examinaziun supplementara e viceversa. Quai pertutga secturs sco maschinas, products medicals, apparats electronics e products da construcziun [2].
Questa cunvegna avra l'access a concurrenzas publicas a nivel communal e da districts sco er en il sectur da las interpresas d'approvisiziun publica (aua, energia, traffic, telecomunicaziun) [2].
La Cunvegna d'agricultura faciletga il commerzi cun products agriculs tras la reducziun da taxas dualas e d'impediments tecnics al commerzi en tscherts secturs (p.ex. chaschiel, vin, fritgs e legums) [2].
La Cunvegna davart il traffic terrester regla il traffic da rauba e da persunas sin via e sin rodaglia. Ella cuntegna l'augment gradual dal limit da paisa per camiuns a 40 tonnas sco er l'introducziun da la taxa sin il traffic grev dependenta da las prestaziuns (TTPG) [2].
La Cunvegna davart il traffic aerian conceda a las cumpagnias aviaticas svizras gradualmain ils medems dretgs sco a las cumpagnias aviaticas da l'UE sin il martgad aviatic european. La Svizra applitgescha las prescripziuns relevantas da l'UE en il sectur aviatic [2].
La Cunvegna da perscrutaziun ha pussibilità la participaziun da la Svizra als programs-quadra da perscrutaziun da l'UE (alura il 5avel program-quadra). Questa cunvegna è vegnida renovada pliras giadas, la participaziun n'era dentant betg adina garantida [2].
Ina particularitad da las Bilateralas I è la claus(u)la da guillotina: Las set cunvegnas èn giuridicamain colliadas l'ina cun l'autra. Sche ina da las cunvegnas vegn ditga si, crodan automaticamain era las autras sis. Questa claus(u)la era ina pretensiun da l'UE per impedir in "Rosinenpicken" da la Svizra [2].
La claus(u)la da guillotina ha ina impurtanza politica considerabla: Tar l'iniziativa cunter l'immigraziun da massa (2014) e l'iniziativa da limitaziun (2020) era cun la dumonda da la libra circulaziun da persunas adina era l'entira via bilaterala en ris-ch.
Las Bilateralas I èn da gronda impurtanza per l'economia svizra. L'UE è la pli impurtanta partenaria commerziala da la Svizra:
| Cifra-clav | Valur | Funtauna |
|---|---|---|
| Part da l'UE da las exportaziuns svizras | ~60% | [4] |
| Part da l'UE da las importaziuns svizras | ~70% | [4] |
| Volumen da commerzi CH-UE (2024) | ~1 milliarda CHF mintgadi | [4] |
| Plazzas da lavur svizras dependentas da las relaziuns cun l'UE | ca. 1 milliun | [5] |
Remartga: economiesuisse è in'organisaziun mantella da l'economia e represchenta interess dals patrons. Las cifras èn da leger en quest context. [5]
Las Bilateralas I han schlià il problem immediat da l'access al martgad suenter il Na al SEE, ellas mussan dentant debilezzas structuralas:
Questas debilezzas han chaschunà en ils onns suandants la pretensiun per in rom instituziun -- in debat che characterisescha fin oz la politica europeica svizra.
[1] Chanzlia federala (1992). Votaziun dal pievel dals 6 da december 1992. Confederaziun svizra. [Open Access]
[2] DFAE (2026). Las cunvegnas bilateralas I. Departament federal dals affars exteriurs. [Open Access]
[3] Fedlex: Cunvegna davart la libra circulaziun da persunas (ALC), SR 0.142.112.681. Collecziun sistematica dal dretg federal. [Open Access]
[4] SECO (2026). Impurtanza da las cunvegnas bilateralas per l'economia. Secretariat da stadi per l'economia. [Open Access]
[5] economiesuisse (2024). L'utilitad economica da las bilateralas è clera e positiva. Dossier Politik. [Open Access] Remartga: Organisaziun mantella da l'economia, betg funtauna independenta.
Ultima actualisaziun: mars 2026