Reglas d'agids statalas e suveranita chantunala
Resumaziun: Las Bilateralas III introduceschan per l'emprima giada reglas sectorialas d'agids statalas (Beihilferegeln) en ils secturs dal traffic aviatic, dal traffic terrestric e da l'electricitad. Critics teman che questas reglas restrenschian la politica chantunala da subvenziuns e pertutgian il federalissem svizzer. Pledaders accentueschan che las reglas ein limitadas a trais secturs e che i na vegn betg applitgà in dretg general d'agids statalas da l'UE.
¶ Tge ein reglas d'agids statalas?
Il dretg d'agids statalas da l'UE (EU-Beihilferecht) scumonda en princip subvenziuns statalas che deformeschan la concurrenza en il martgad intern. El regla sut tge cundiziuns meds publics pon fluir ad interprendiments [5][3].
En il rom da las Bilateralas III vegnan introducidas reglas sectorialas d'agids statalas en trais secturs [5]:
- Traffic aviatic: Reglas per il sustegn statal da cumpagnias aviaticas e da eroports
- Traffic terrestric: Reglas per il transport sin via e sin ragls
- Electricitad: Reglas per il sectur d'energia
¶ Il punct da critica
¶ Suveranita chantunala
Ils chantuns disponan en Svizra da vastas cumpetenzas en la promoziun economica e la politica da subvenziuns. Critics argumenteschan [1]:
- Reglas d'agids statalas da l'UE pudessan restrenscher programs chantunals da subvenziuns en ils secturs pertutgads [1]
- La tradiziun svizra da la promoziun economica decentralisada vegnia pertutgada tras in sistem da reglas centralistic da l'UE [1]
- La concurrenza fiscala tranter ils chantuns -- in fundament dal federalissem svizzer -- pudess a lunga vista vegnir sut pressa sch'il dretg d'agids statalas da l'UE sviluppessia in effect da precedenza [1]
- Quatter chantuns han exprimì reservaziuns en la consultaziun cunter il pachet entir, tranter auter pervia da las reglas d'agids statalas [5]
¶ Il problem da l'InstA
Las reglas d'agids statalas eran in dals trais puncts decisivs che han manà al faliment dal contract quadro (InstA) en il matg 2021. La Svizra temeva ch'in dretg general d'agids statalas restrenschess la politica fiscala chantunala [5].
¶ Ils cuntraarguments
¶ Limitaziun sectoriala
Pledaders accentueschan che las reglas d'agids statalas ein limitadas a trais secturs e ch'i na vegn betg applitgà in dretg general d'agids statalas da l'UE [3][5]:
| Sectur | Reglas d'agids statalas | Dretg general d'agids statalas da l'UE |
|---|---|---|
| Traffic aviatic | Gea (sectorial) | Na |
| Traffic terrestric | Gea (sectorial) | Na |
| Electricitad | Gea (sectorial) | Na |
| Tut ils auters secturs | Na | Na |
¶ Nagina concurrenza fiscala pertutgada
Las reglas sectorialas d'agids statalas na pertutgan betg la politica fiscala chantunala. Ellas reglan exclusivamain subvenziuns statalas directas ad interprendiments en ils trais secturs numnads [3][5].
¶ Success da tractativa envers l'InstA
En cumparegliaziun cun l'InstA fallì ha la Svizra pudì restrenscher considerablamain il champ d'applicaziun da las reglas d'agids statalas. L'InstA avess previs in dretg cumplet d'agids statalas per tut ils contracts d'access al martgad [5].
¶ Preoccupaziuns da la consultaziun: chantuns ed economia
¶ Bancas chantunalas e garanzia statala
Il Center pretenda in'autoritad independenta per la surveglianza da las reglas d'agids statalas ed exprima preoccupaziuns davart las consequenzas per las garanziats statalas chantunalas -- en spezial quellas da las bancas chantunalas [11].
Pledaders accentueschan che las reglas sectorialas d'agids statalas sa limiteschan al traffic aviatic, traffic terrestric e l'electricitad e betg al sectur bancar [3][5].
¶ Forza idraulica e dretgs suverans chantunals
Il Chantun Uri pretenda garanziats explicitas per ils tschains d'aua ed il dretg da retroceder (Heimfall) [12]. Uri tema in'extensiun da las reglas d'agids statalas al sectur da la forza idraulica [12].
Il Cussegl federal ha repeti che l'accord davart l'electricitad na tutga betg la suveranita chantunala davart la forza idraulica [5].
¶ Mancanza da la maioritad dubla (Staendemehr)
Las Bilateralas III ein suttamessas al referendum facultativ (maioritad populara simpla), betg al referendum obligatoric (maioritad dubla dal pievel e dals chantuns) [5]. Il prof. Andreas Glaser (Universitad da Turitg) ha mess en dumonda la cumpatibilitad cun l'art. 121a al. 4 CF, tenor il qual «nagins contracts da dretg internaziunal na dastgan vegnir conclus che cuntradin a quest artitgel» [13].
Il Cussegl federal ha examina e conferma la cunformitad constituziunala [5].
¶ Glista da funtaunas
[1] UNSER RECHT (2026). Bilaterale III -- um was geht es? Plattafurma d'infurmaziun. [Open Access]
[3] EDA (2026). Faktenblatt: Institutionelle Elemente. Departament federal d'affars exteriurs. [Open Access]
[5] EDA (2026). Paket Schweiz-EU (Bilaterale III). Departament federal d'affars exteriurs. [Open Access]
[11] Il Center (2025). Resposta a la consultaziun: Bilateralas III. Il Center (Die Mitte). [Open Access]
[12] Chantun Uri (2025). Resposta a la consultaziun: Pachet Svizra-UE. Chantun Uri. [Open Access]
[13] Glaser, Andreas (2025). Gutachten zur Verfassungsmaessigkeit der Bilateralen III. Universitad da Turitg. [Open Access]
Ultima actualisaziun: mars 2026