Prognosa: Fin il 2050 vegnan ils emprims centers da calcul commercials ad esser manads ordaifer l'atmosfera da la Tiara -- en l'orbit da la Tiara e sin la glina.
L'IA dovra energia. La Tiara n'ha betg avunda. Centers da calcul consumeschan 2024 gia 415 terawatturas d'electricitad per onn -- tendenza: dublaziun fin il 2030 [1]. Inacura stoss la Tiara a limitas: betg a fisicas, mabain a politicas. Proceduras d'approvaziun per ovras energeticas duran decennis. Raits d'electricitad èn surchargiadas. Vaschins protesteschan.
Il spazi cosmic schlia trais problems il medem mument.
Ina cellula solara en il spazi cosmic producescha var tschintg giadas dapli current per meter quadrat che la medema cellula sin la surfatscha da la Tiara [2]. La raschun: L'atmosfera da la Tiara absorbiescha e reflectescha 55 fin 60 pertschient da la radiaziun solara -- tras nivels, pulvra, vapur d'aua e gas. En il vacuum rencontra l'entira intensitad da radiaziun da 1'361 watts per meter quadrat senza attenuaziun la cellula.

| Lieu | Uras da sulegl/onn | Effizienscha |
|---|---|---|
| Surfatscha da la Tiara (Svizra) | ~1'500 h | Basa |
| Orbit geostaziunar | ~8'700 h (99%) | 5x |
| Pol sid da la glina (ur dals craters) | ~8'500 h | ~5x |
En l'orbit na datti nagina notg. Sin ils urs dals craters dals pols da la glina regna quasi permanenta glisch da sulegl. Naginas nivels, nagina plievgia, nagin enviern.
La pli gronda sfida tecnica da centers da calcul moderns n'è betg la calculaziun -- igl è la chalur residuala. Sin la Tiara consumeschan sistems da fridezza fin a 40 pertschient dal consum d'energia total d'in center da calcul.
En il spazi cosmic regnan sin il flanc avert dal sulegl temperaturas da minus 270 grads Celsius -- datiers dal punct nulla absolut. Sin il flanc da notg da la glina crodan las temperaturas sin minus 200 grads. Deducziun da chalur tras radiaziun infrarotscha en il spazi, senza climatisaziuns, senza aua, senza custs d'energia [3].
Ils chips vegnan manads pli freids che en mintga center da calcul terrester -- quai prolunghescha lur durada da vita ed augmenta lur prestaziun.
Sin la Tiara concurreschian centers da calcul cun spazi d'abitar, agricultura e protecziun da la natira per surfatscha. Sin la glina datti 38 milliuns da kilometers quadrats da surfatscha -- e nagin sulet vaschin che fa objecziun.
La tecnologia exista en approtscha:
Scenari: Centers da calcul autonoms sin la glina, construids da robots che elavuran il grip lunar (Regolith) en material da construcziun. Panels solars sin ils urs illuminads dals craters da la regiun dal pol sid furnischan senza interrupziun current. Ils servers stattan en natiralas cauernas da lava, protegids da la radiaziun cosmica e da micrometeorits. La mantegnida e l'extensiun vegnan surpigliadas da robots, dirigids da l'IA sezza. L'installaziun è autarca.
SpaceX ha reducì ils custs da start per kilogram da 54'000 USD (Space Shuttle) sin sut 1'500 USD (Starship) [6]. Questa reducziun dals custs per il factor 36 renda la visiun economicamain pensabla.
| Sistem | Custs per kg en l'orbit |
|---|---|
| Space Shuttle | 54'000 USD |
| Falcon 9 | 2'700 USD |
| Starship (finamira) | <1'500 USD |
Tgi che vul manar l'IA dal futur, vegn a stuair investir betg mo en chips e algoritmus -- mabain en rachetas, panels solars e infrastructura lunara. L'industria spaziala e l'industria da l'IA vegnan a fusiuinar.
Prognosa: La Svizra, cun sia tradiziun en tecnologia da precisiun e si'urden giuridica neutrala, pudess chattar in plaz en questa nova chadaina da valur -- forsa sco fiduciaria per datas extraterrestras, uschia sco ella è stada per facultads terrestras dapi tschientaners.
[1] Agentura internaziunala d'energia AIE: Electricity Mid-Year Update 2025. Paris, 2025.
[2] NASA: Space-Based Solar Power. nasa.gov (briefing tecnologic, differents onns).
[3] Heiken, Grant et al.: Lunar Sourcebook: A User's Guide to the Moon. Cambridge University Press, 1991.
[4] Lonestar Data Holdings: First Lunar Data Storage Demonstration. Communicaziun als medias, 2024.
[5] NASA: Laser Communications Relay Demonstration (LCRD). nasa.gov, 2023.
[6] SpaceX: Starship -- Making Life Multiplanetary. spacex.com, 2024.