Quest wiki acceptescha exclusivamain funtaunas accessiblas publicamain e controllablas. La suandanta ierarchia vala:
| Prioritad |
Tip da funtauna |
Exempels |
| 1 |
Statisticas uffizialas |
UST, BNS, SECO, Chanzlia federala |
| 2 |
Organisaziuns internaziunalas |
FMI, OCDE, AIE, OMS, ONU |
| 3 |
Publicaziuns scientificas |
Peer-reviewed journals, papers da conferenzas |
| 4 |
Retschertga da scolas superiuras |
ETH, EPFL, KOF, Avenir Suisse |
| 5 |
Texts da lescha |
CF, revLPD, EU AI Act, RGPD |
| 6 |
Medias da qualitad |
NZZ, SRF, Le Temps, Financial Times |
| 7 |
Cudeschs spezialisads |
Peer-reviewed u tar renumadas edituras |
Betg admess: Wikipedia sco funtauna primara, posts da social media, blogs senza fundament scientific, funtaunas anonimas.
Referenzas a funtaunas vegnan indicadas sco notas da pe [N] en il text. A la fin da la pagina suonda la glista bibliografica cumpletta cun autur, titel, editura/journal, onn e eventualmain URL.
La calculaziun fiscala da model en quest wiki sa basa sin las suandantas supposiziuns:
| Parameter |
Valur |
Funtauna |
| Occupads en Svizra (2024) |
5,5 mio. |
UST |
| Salari median brut |
84'000 CHF/onn |
UST Retschertga da la structura dals salaris |
| Contribuziuns dependentas dal salari (AVS+LPP+taglia) |
ca. 48% |
UFAS, AFC |
| Finanziaziun statala dependenta dal salari total |
220 mia. CHF/onn |
Calculaziun |
| Rata d'automaziun fin il 2032 |
12% (netto) |
McKinsey, KOF ETH, conservativ |
| Rata d'automaziun fin il 2040 |
32% (netto) |
McKinsey, stima atgna |
| Rata d'automaziun fin il 2050 |
42% (netto) |
McKinsey, stima atgna |
| Novas plazzas (branscha d'IA, compensaziun) |
10% da las perditas |
Stima |
| Rincariment (a lunga vista) |
1,5% p.a. |
Corrider da finamira da la BNS |
| Creschida reala dals salaris |
0,5% p.a. |
Media istorica |
| Creschida da la populaziun fin il 2050 |
9,0 → 10,35 mio. |
UST scenari da referenza A-00-2025 |
| Proporziun da persunas ablas da lavurar (20--64) |
65% → 55% |
UST |
- ETH Turitg, Departament d'informatica: Peidras miliaras da la retschertga. inf.ethz.ch
- Wirth, Niklaus: Algorithms + Data Structures = Programs. Prentice-Hall, 1976.
- ETH AI Center, Turitg-Oerlikon: avert october 2020. ai.ethz.ch
- IDSIA (Istituto Dalle Molle di Studi sull'Intelligenza Artificiale): fundà 1988 a Lugano. idsia.ch
- Schmidhuber, Jürgen / Hochreiter, Sepp: Long Short-Term Memory. Neural Computation 9(8), 1997.
- McCulloch, Warren / Pitts, Walter: A Logical Calculus of the Ideas Immanent in Nervous Activity. Bulletin of Mathematical Biophysics, 1943.
- Turing, Alan: Computing Machinery and Intelligence. Mind, Vol. 59, 1950.
- Vaswani, Ashish et al.: Attention Is All You Need (architectura Transformer). NeurIPS, 2017.
- OpenAI: GPT-4 Technical Report. arxiv.org, mars 2023.
- Google DeepMind: Gemini: A Family of Highly Capable Multimodal Models. december 2023.
- Anthropic: Claude 3 Technical Report. anthropic.com, mars 2024.
- EU AI Act (Ordinaziun UE 2024/1689): En vigur dapi ils 1. d'avust 2024.
- Lescha svizra da protecziun da datas (revLPD): En vigur dapi ils 1. da settember 2023.
- Iniziativa populara svizra "Per in entrada da basa incundiziunà": Refusada ils 5 da zercladur 2016, 76,9% Na.
- McKinsey Global Institute: A Future That Works: Automation, Employment, and Productivity. 2017.
- Frey, Carl Benedikt / Osborne, Michael (Oxford Martin School): The Future of Employment. 2013.
- KOF ETH Turitg: Effects da l'IA generativa sin il martgà da lavur, 2023.
- UST: Scenaris demografics 2023--2055, scenari da referenza A-00-2025.
- UN World Population Prospects 2024.
- Svizra: Rata da fertilitad 1,39 (2023). UST.
- Bostrom, Nick: Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies. Oxford University Press, 2014.
- Russell, Stuart: Human Compatible. Viking, 2019.
- Zuboff, Shoshana: The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs, 2019.
- Harari, Yuval Noah: Homo Deus. Harvill Secker, 2016.
- Rosling, Hans: Factfulness. Flatiron Books, 2018.
- Friedman, Milton: Capitalism and Freedom. University of Chicago Press, 1962.
- Agentura internaziunala d'energia (AIE): Energy and AI. iea.org, 2025.
- AIE: Consum global d'electricitad da centers da datas: 415 TWh (2024), prognosa 945 TWh (2030).
- CICR: Autonomous Weapon Systems, 2014.
- Convention on Certain Conventional Weapons (CCW), Group of Governmental Experts on LAWS. unog.ch
Stadi: mars 2026