Resumaziun: L'approche da pachet è il princip architectural fundamental da las Bilateralas III. Empè d'ina cunvegna-quadra separada (sco tar l'InstA brisà) vegnan ils mecanissems instituziunals integrai directamain en mintga cunvegna sectoriala -- in aschanumnà approche «vertical». Las 18 cunvegnas furman in tuttafatg indivisibel.
La cunvegna-quadra instituziunala (InstA), che il Cussegl federal ha rut ils 26 da matg 2021, persequiva in approche orizontal: Ina cunvegna surordinada dueva sco «tetg» sur las cunvegnas d'access al martgad fixar reglas instituziunalas -- surpigliada dinamica dal dretg, schliaziun da dispitas e surveglianza [1][2].
Quest model è brisà pervia da trais problems centralas:
Las Bilateralas III tschernian in approche fundamentalmain different. Ils elements instituziunals na vegnan betg resumai en ina cunvegna-quadra separada, mabain integrai directamain en mintga singula cunvegna sectoriala [1][5].
Concretamain munta quai: Mintga da las 18 cunvegnas cuntegna atgnas disposiziuns davart:
L'approche vertical ha porschi plirs avantatgs per las tractativas [5][17]:
| Categoria | Cunvegna | Status |
|---|---|---|
| Cunvegnas actualisadas | Libra circulaziun da persunas (ALC) | Cunvegna existenta actualisada |
| Traffic sin via | Cunvegna existenta actualisada | |
| Traffic aviatic | Cunvegna existenta actualisada | |
| Agricultura | Cunvegna existenta actualisada | |
| MRA/OTC (evaluaziun da conformitad) | Cunvegna existenta actualisada | |
| Acquisiziuns publicas | Cunvegna existenta actualisada | |
| Novas cunvegnas | Electricitad | Nova cunvegna |
| Segirezza alimentara | Nova cunvegna | |
| Sanadad | Nova cunvegna | |
| Participaziun a programs | Horizon Europe (perscrutaziun) | Associaziun |
| Erasmus+ (furmaziun) | Associaziun | |
| Digital Europe | Associaziun | |
| Ulteriurs programs da l'UE (cultura, giuventetgna, sport) | Associaziun | |
| Instituziunal | Disposiziuns instituziunalas | Integrà verticalmain |
| Finanzial | Contribuziun da coesiun | Nova cunvegna |
| Flancantas | Mesiras da protecziun dals salaris | Implementaziun naziunala |
Remartga: La moda exacta da dumbrar las 18 cunvegnas variescha in pau tenor la funtauna, cunquai che tscherts elements (p.ex. participaziun a programs) pon vegnir dumbrads sco ina u pliras cunvegnas [1][3].
Las 18 cunvegnas furman in tuttafatg indivisibel (approche da pachet). Quai munta [1]:
| Mecanissem | Bilateralas I (1999) | Bilateralas II (2004) | Bilateralas III (2026) |
|---|---|---|---|
| Colliament | Clausula da guillotina | Nagina (independentas) | Approche da pachet (indivisibel) |
| Effect | Disdita d'ina = loss da tuttas 7 | Mintga cunvegna independenta | Tuttafatg indivisibel |
| Flexibilitad | Mesauna (tut u nagut) | Auta (selectiv pussaivel) | Bassa (pachet global) |
L'approche da pachet vegn valità dals fasiders sco cumpromiss equilibrà: La Svizra obtegna en mintga cunvegna reglas taliadas empè d'in rom «one size fits all», entant che l'UE ha la garanzia che tut las parts dal pachet vegnan implementadas [15].
Ils critics objetan che l'approche da pachet restrenschia la libertad d'acziun pli ferm che la clausula da guillotina: Durant che las Bilateralas I pudessan teoricamain vegnir disditas en tut, na saja tar il pachet indivisibel da las Bilateralas III nagin «raisin-picking» -- pia nagina acceptaziun selectiva da singulas cunvegnas -- pussaivel [16].
La dumonda, sche l'approche da pachet represchenta effectivamain in meglierament cumpareglià cun ina cunvegna-quadra orizontala, vegn giuditgada differentamain. Il professur da dretg internaziunal Michael Ambühl e Daniela Scherer (ETH Turitg) avevan gia il 2022 analisà differents models instituziunals ed identifitgà l'approche vertical sco ina soluziun pussaivla [17].
[1] DFAE (2026). Pachet Svizra-UE (Bilateralas III). Departament federal dals affars exteriurs. [Open Access]
[2] Cussegl federal (2021). Communicaziun a las medias: Brischa da las tractativas InstA. 26 da matg 2021. [Open Access]
[3] GTAI (2026). Cunvegnas dal pachet Svizra-UE suttascritas. Germany Trade & Invest. [Open Access]
[5] DFAE (2026). Fegl d'infurmaziun: Elements instituziunals. Departament federal dals affars exteriurs. [Open Access]
[15] economiesuisse (2026). Bilateralas III -- La meglra opziun. Dossier Politik. [Open Access] Remartga: Associaziun economica.
[16] NOSS DRETG (2026). Bilateralas III -- da tge sa tracti? Plattafurma d'infurmaziun. [Open Access]
[17] EIZ Publishing (2022). Ambühl/Scherer: Puncts da vista Bilateralas III. Institut da l'Europa Turitg. [Open Access]
Ultima actualisaziun: mars 2026