¶ ALC: Protocol modificativ e princips fundamentals
Funtauna: Missiv concernent l'approvaziun dals Bilaterals III, chapitel 2.3 (p. 282--325)
Link PDF | Fegl uffizial 2025-0749
¶ Resumaziun
Il protocol modificativ a l'ALC (PM-ALC) furma la part centrala da l'actualisaziun da l'Accord davart la libra circulaziun da las persunas. El cumpiglia novas disposiziuns materialas, la surpigliada dinamica dal dretg per l'Agiunta I, trais novs protocols supplementars, dudesch decleraziuns communablas sco era ina decleraziun unilaterala da la Svizra. Ils articles existents da l'ALC restan fundamentalmain invariads.
¶ Structura dal protocol modificativ
Il PM-ALC sa cumpona dals suandants elements:
| Cumparta | Cuntegn |
|---|---|
| Part principala | Disposiziuns materialas, champ d'applicaziun, novs articles |
| Agiunta I | Surpigliada dinamica dal dretg (metoda d'integraziun) |
| Protocol supplementar 1 | Agids statalas (colliaziun cun la surveglionza dals agids) |
| Protocol supplementar 2 | Servetschs (regulamentaziuns spezialas) |
| Protocol supplementar 3 | Coordinaziun da la segirtad sociala |
| 12 decleraziuns communablas | Agids d'interpretaziun e decleraziuns d'intenziun politica |
| 1 decleraziun unilaterala | Posiziun svizra davart la clausula da protecziun |
¶ Surpigliada dinamica dal dretg
Per l'Agiunta I vegn introducida la metoda d'integraziun da la surpigliada dinamica dal dretg:
- Il nov dretg da l'UE vegn integrà en l'agiunta sche el pertutga il champ d'applicaziun
- Ils articles existents da l'ALC restan invariads
- En cas da betg-surpigliada, ils mecanissems instituziunals da schliaziun da dispitas entran en vigur
- Il Comité mixt decida davart l'integraziun da novs acts giuridics
¶ Differenza da la metoda statica
| Aspect | Static (enfin ussa) | Dinamic (nov) |
|---|---|---|
| Surpigliada dal dretg | Mo tar revisiun dal contract | Cuntinuadamain via il Comité mixt |
| Actualitad | Divergenza creschenta | Sincronisà cun il dretg UE |
| Participaziun | Nagina participaziun formala | Decision Shaping en avanza |
¶ Novs articles en l'ALC
Il PM-ALC introducescha numerusas novas disposiziuns:
¶ Establiment e tractament egual
| Article | Object |
|---|---|
| Art. 4a | Dretg d'establiment per independents e persunas giuridicas |
| Art. 4b | Tractament egual dals independents cun persunas employadas |
¶ Servetschs
| Article | Object |
|---|---|
| Art. 5a | Libertad generala da prestaziun da servetschs (90 dis / 120 dis da lavur per onn) |
| Art. 5b--5d | Excepziuns e restricziuns |
| Art. 5e--5g | Protecziun dals salaris tar prestaziuns da servetsch |
| Art. 5h--5k | Proceduras administrativas, procedura d'annunzia, controllas |
¶ Dimora e frontaliers
| Article | Object |
|---|---|
| Art. 7a | Frontaliers e frontaliaras (dretgs e obligaziuns) |
| Art. 7b | Studentas e students (dretg da dimora, nagina obligaziun d'activitad lucrativa) |
| Art. 7e | Dretg da dimora permanent (suenter 5 onns, suttamess a cundiziuns) |
| Art. 7f | Acquist d'immobiglias (restricziuns existentas mantegnidas) |
¶ Cumpetenzas suvranas e protecziun
| Article | Object |
|---|---|
| Art. 7c | Pussanza publica (excepziun dal champ d'applicaziun) |
| Art. 7d | Urden e segirtad publica |
| Art. 7h | Allontanament ed expulsiun penala |
¶ Clausula da protecziun art. 14a
La clausula da protecziun vegn concretisada en il PM-ALC:
¶ Mecanissem d'activaziun
- La Svizra po activar la clausula autonomamain -- nagina approvaziun da l'UE necessaria
- Basada sin 4 indicaturs-clav plus ulteriurs indicaturs exemplars
- L'activaziun è proporziunda e limitada en il temp
¶ Indicaturs-clav
- Immigraziun netta dal spazi UE/AELS
- Taux da dischoccupaziun comparativ
- Recurs a prestaziuns socialas
- Pressiun sin ils salaris en tscherts secturs
¶ Clausula da non-regressiun
La clausula da non-regressiun protegiescha il nivel svizzer da protecziun dals salaris cunter regressiuns:
- La Svizra na dastga betg reducir ses nivel da protecziun sut il nivel actual
- Vala per la legislaziun davart il distaccament, las controllas e las sancziuns
- Creescha segirtad da planisaziun per ils partenaris socials
- È formulada unilateralmain a favur da la Svizra
¶ Reunificaziun familiara
La reunificaziun familiara vegn amplificada en il PM-ALC:
| Enfin ussa | Nov |
|---|---|
| Consorta/consort e uffants sut 21 onns | Supplementarmain: partenaris da vita |
| Parentella dependenta en lingia ascendenta | Supplementarmain: appartenents che basegnan tgira |
| Cumprovas strictas da parentella | Pussaivladads da cumprova pli flexiblas |
¶ Cartas d'identitad biometricas
La regulamentaziun davart l'identificaziun biometrica:
- 1 onn da termin transitori suenter l'entrada en vigur per l'introducziun
- Las cartas d'identitad existentas senza chip restan validas
- Vala mo per il surpassament da la fruntiara en il rom da l'ALC
- Nagina obligaziun da remplazzar anticipadamain
¶ Puncts-clav
| Tema | Message principal |
|---|---|
| Structura | Part principala + Agiunta I + 3 protocols supplementars + 12 decleraziuns |
| Surpigliada dal dretg | Dinamica per l'Agiunta I, articles existents mantegnids |
| Novs articles | 4a, 4b, 5a--5k, 7a--7h (establiment, servetschs, dimora, protecziun) |
| Clausula da protecziun | Art. 14a, activabla autonomamain, mandat surpassà |
| Non-regressiun | Nivel svizzer da protecziun dals salaris protegì cunter regressiuns |
| Reunificaziun familiara | Amplificada (partenaris da vita, appartenents che basegnan tgira) |
| Carta d'identitad biometrica | 1 onn da termin transitori, cartas existentas validas |
| Servetschs | 90 dis / 120 dis da lavur per onn |
¶ Funtaunas
- Missiv Bilaterals III, FF 2025 749, chapitel 2.3 (p. 282--325)
- Protocol modificativ a l'ALC (PM-ALC), project
- Protocol instituziunal a l'ALC (PI-ALC), project
- Directiva 2004/38/CE (directiva davart la libra circulaziun)
- Directiva 96/71/CE (directiva davart il distaccament)