Traffic ari
Funtauna: Messadi davart il pachet Bilateralas III, chapitel 2.6 (p. 531-548)
PDF dal messadi
¶ Resumaziun
L'accord davart il traffic ari (ATA) accorda a la Svizra dapi il 1999/2002 l'access al martga europeic dal traffic ari. Il 2024 eran 34 dals 58 milliuns da passagiers als aeropurts svizzers davent da u sin viadi en l'UE -- quai correspunda a circa il 60 pertschient dal traffic total da passagiers. En il rom da las Bilateralas III vegn l'ATA ancra instituziun-almain, dretgs da cabotage vegnan barattads e la Svizra survegn ina participaziun cumpleina al program da perscrutaziun SESAR 3.
¶ Baratta da dretgs da cabotage
¶ Tge munta cabotage en il traffic ari?
Cabotage designescha il dretg da far sgols interns en in pajais ester. Cun l'ATA actualisà:
- Cumpagnias aereas svizras pon porscher sgols interns entaifer l'UE (p.ex. Munchen-Hamburg)
- Cumpagnias aereas da l'UE pon porscher sgols interns en Svizra (p.ex. Turitg-Genevra)
¶ Relevanza pratica
La baratta da cabotage e surtut relevanta per chadainas da sgols transfruntaliers: in sgol Turitg-Frankfurt-Munchen po vegnir mana d'ina suletta cumpagnia aerea, senza che la secziun Frankfurt-Munchen stopia vegnir lizenziada separadamain.
¶ SESAR 3 -- Perscrutaziun per la modernisaziun dal traffic ari
¶ Tge e SESAR?
SESAR (Single European Sky ATM Research) e il program da perscrutaziun da l'UE per la modernisaziun da la gestiun dal traffic ari europeic. SESAR 3 e la terza generaziun cun in rom da budget da 600 mio. EUR en il rom da Horizon Europe.
¶ Situaziun precedenta
La Svizra pudeva enfin ussa mo participar a SESAR sco part terza -- cun access limiti e senza dretg da codecisiun.
¶ Novaziun cun las Bilateralas III
| Aspect | Avant | Nov |
|---|---|---|
| Status | Part terza | Commembra cumpleina |
| Access a las concurrenzas | Limiti | Access cumplein |
| Codecisiun | Nagina | Decision Shaping en comitads |
| Funds da sustegn | Limitads | Access egual |
L'industria aviatica svizra (Skyguide, RUAG, universitads) po a l'avegnir participar sin in pe d'egualitad als projects SESAR 3 e dumandar funds da perscrutaziun da l'UE.
¶ Decision Shaping
La Svizra survegn il dretg da participar als comitads e gruppas d'experts da la Cumissiun europeica en il sectur dal traffic ari, tranter auter:
- Comitad per la segirezza da l'aviatica civila
- Organs da l'AESA (Agentura da l'Uniun europeica per la segirezza aviatica)
- Comitads per ils servetschs da navigaziun aerea
- Comitad Tschiel unic
La participaziun ha lieu senza dretg da votar, ma cun la pussaivladad da far valair las posiziuns svizras e da contribuir a l'elavuraziun da las regulaziuns.
¶ Ancraziun instituziun-ala
¶ PI-ATA e PM-ATA
L'accord davart il traffic ari survegn:
- Protocol istituziunal (PI-ATA): surpigliada dinamica dal dretg, surveglianza, soluziun da dispitas
- Protocol da modificaziun (PM-ATA): actualisaziun da l'accord existent
- Protocol da las agids da stadi (ATA): reglas per las agids da stadi en il traffic ari
¶ Agids da stadi en il traffic ari
Il protocol da las agids da stadi prevesa ina limita per ils aeropurts regiunals:
| Categoria | Limita | Regla da las agids |
|---|---|---|
| Aeropurts regiunals | Enfin 200'000 passagiers/onn | Sut la limita -- nagin examen |
| Aeropurts pli gronds | Sur 200'000 passagiers/onn | Las agids vegnan examinadas |
Quai protegia pitschens e mesauns aeropurts regiunals svizzers (p.ex. Berna-Belp, Lugano-Agno) da prescripziuns disproportziunadas en il sectur da las agids da stadi.
¶ Segirezza aviatica e AESA
La collavuraziun cun l'AESA (Agentura da l'Uniun europeica per la segirezza aviatica) vegn rinforzada:
- Renconuschientscha reciproca dals certificats da navigabladad
- Standards da segirezza cuminaivels
- Participaziun svizra als organs da l'AESA
- Armonisaziun da las licenzas da pilots
¶ Consultaziun
La consultaziun ha da 60 posiziuns:
| Posiziun | Dumber | Acturs impurtants |
|---|---|---|
| Favuraivel | 41 | Chantuns, Aerosuisse, Swiss, UFAC, Skyguide, PLD, L'Allianza dal Center, PS |
| Cunter | 2 | UDC, Swiss Helicopter Association |
| Nagina posiziun clera | 17 | Diverss |
Ils partizans suttastritgan en spezial la participaziun a SESAR 3 e la baratta da dretgs da cabotage sco economicamain significativas.
¶ Effects
¶ Realisaziun
- Adattaziun da l'ordinaziun da duana: per ils transports interns da cabotage sto l'ordinaziun da duana vegnir adattada
- Nagins novs dovairs ni custs per la Svizra sura da las contribuziuns existentas
¶ Impurtanza economica
- Plazza economica rinforzada: meglra colliaziun grazia a dapli colliaziuns aereas
- Investiments SESAR 3: fatschentas svizras pon participar a projects da perscrutaziun
- Segirezza aviatica: standards armonisads augmentan la segirezza
¶ Puncts-clav
| Tema | Detagl |
|---|---|
| Accord | ATA -- Accord davart il traffic ari |
| En vigur dapi | 1999/2002 (Bilateralas I) |
| Passagiers traffic UE | 34 mio. da 58 mio. (60%) |
| Dretgs da cabotage | Baratta reciproca (sgols interns) |
| SESAR 3 | Participaziun cumpleina (avant part terza) |
| Budget SESAR 3 | 600 mio. EUR (Horizon Europe) |
| Decision Shaping | Participaziun als organs AESA e comitads |
| Agids da stadi | Aeropurts regiunals enfin 200'000 passagiers exempts |
| Consultaziun | 41 per, 2 cunter (da 60) |
| Realisaziun | Adattaziun ordinaziun da duana per cabotage |
| Custs | Nagins novs dovairs ni custs |
¶ Funtaunas
- Messadi davart il pachet per la stabilisaziun e la svilupaziun dal maun bilateral (Bilateralas III), chapitel 2.6, p. 531-548. Fedlex PDF
- Accord davart il traffic ari Svizra-UE (RS 0.748.127.192.68)
- Reglament (UE) 2018/1139 (reglament da basa da l'AESA)
- Fatschenta cuminaivla SESAR -- Clean Aviation and SESAR 3 Joint Undertaking