¶ Libra circulaziun da las persunas -- Survista
Funtauna: Missiv concernent l'approvaziun dals Bilaterals III, chapitel 2.3 (p. 266--281)
Link PDF | Fegl uffizial 2025-0749
¶ Resumaziun
La libra circulaziun da las persunas è l'accord central dal martgà intern tranter la Svizra e l'UE. L'Accord davart la libra circulaziun da las persunas (ALC) è en vigur dapi il 1. da zercladur 2002 e vegn actualisà tras in protocol modificativ (PM-ALC) sco era tras in protocol instituziunal (PI-ALC). Il Cussegl federal ha persequità trais clars finamiras da tractativas e ha pudì cuntanscher els cumplettamain -- surtut arrivond il mandat per la clausula da protecziun.
¶ Context e relevanza da l'ALC
L'ALC regla la libertad reciproca da s'establir e l'access als martgads da lavur. El garantescha:
- Il dretg d'entrada, da dimora e d'exercitar ina activitad lucrativa en Svizra per las burgaisas ed ils burgais da l'UE (e viceversa)
- La coordinaziun dals systems da segirtad sociala (Agiunta II)
- La renconuschientscha reciproca da qualificaziuns professiunalas (Agiunta III)
L'ALC è orientà a l'activitad lucrativa: cuntrari a la libra circulaziun interna a l'UE, l'access è primarmain colliì cun ina activitad lucrativa. Quest princip fundamental vegn mantegnì.
¶ Fatgs actuals
| Indicatur | Valur |
|---|---|
| En vigur dapi | 1. da zercladur 2002 |
| Burgaisas/burgais da l'UE en Svizra | ca. 1,6 mio (fin 2025) |
| Svizras e Svizzers en l'UE | ca. 460'000 |
| Motiv principal d'immigraziun | 64% activitad lucrativa |
| Creschentscha dal PIB dapi l'ALC | >50% |
¶ Trais finamiras da tractativas
Il Cussegl federal ha definì trais finamiras centralas per las tractativas davart l'actualisaziun da l'ALC:
- Mantegnair l'orientaziun a l'activitad lucrativa -- l'access resta primarmain colliì cun ina activitad lucrativa
- Respectar las prescripziuns da la Constituziun federala -- spezialmain l'expulsiun penala tenor l'art. 121 CF sto restar applicabla
- Preservar la procedura d'annunzia -- la procedura d'annunzia cumprovada per prestaziuns da servetsch da curta durada vegn mantegnida
¶ Concept da protecziun a trais nivels
Il resultat da las tractativas cumpiglia in concept da protecziun a trais nivels:
¶ Nivel 1: Trais excepziuns
| Excepziun | Descripziun |
|---|---|
| Dimora permanenta | Nagin dretg da dimora permanent automatic; colliì cun l'activitad lucrativa e l'autosuffizienza |
| Expulsiun penala | L'expulsiun penala tenor la CF resta cumplettamain applicabla |
| Carta d'identitad biometrica | Termin transitori d'1 onn; las cartas existentas senza chip restan validas |
¶ Nivel 2: Duas garanziias
| Garanzia | Descripziun |
|---|---|
| Fin da la dimora | Pussaivladads amplificadas da terminar dimoras en cas da dependenza da l'agid social |
| Procedura d'annunzia | Mantegniment da la procedura d'annunzia per prestaziuns da servetsch da curta durada |
¶ Nivel 3: Clausula da protecziun concretisada
La clausula da protecziun (art. 14a ALC) vegn concretisada:
- La Svizra po activar la clausula autonomamain (senza approvaziun da l'UE)
- Basada sin indicaturs objectivs (4 indicaturs-clav + ulteriurs indicaturs exemplars)
- Monitoring annual cun participaziun dals chantuns, dals partenaris socials e dal Parlament
¶ Protecziun dals salaris
La protecziun dals salaris suonda il princip «medem salari per la medema lavur al medem lieu»:
- System d'execuziun dual: stadi e partenaris socials surveglian communablamain
- Clausula da non-regressiun: il nivel svizzer da protecziun dals salaris è protegì cunter regressiuns
- 14 mesiras concretas en quatter categorias (compensatoricas, scumond da prestaziuns da servetsch, spesas, partenariadi social)
¶ Coordinaziun da las assicuranzas socialas
L'Agiunta II da l'ALC vegn actualisada e cumpiglia:
- Coordinaziun dals systems da segirtad sociala (AVS/AI, assicuranza da malsauns, assicuranza cunter dischoccupaziun)
- Prevenziun da dubla assicuranza e lacunas
- Computaziun da periudas d'assicuranza dals stadis commembers da l'UE
¶ Renconuschientscha da qualificaziuns professiunalas
L'Agiunta III vegn modernisada via il sistem IMI (Internal Market Information System):
- Barat electronic d'infurmaziuns tranter autoritads
- Proceduras da renconuschientscha simplifitgadas
- Renconuschientscha automatica per professiuns reglementadas (medias e medis, architectas ed architects, etc.)
¶ Resultat da las tractativas
| Finamira | Resultat |
|---|---|
| Orientaziun a l'activitad lucrativa | Cuntanschì cumplettamain |
| Prescripziuns CF (expulsiun penala) | Cuntanschì cumplettamain |
| Procedura d'annunzia | Cuntanschì cumplettamain |
| Clausula da protecziun | Mandat da tractativas surpassà |
Il Cussegl federal giuditgescha il resultat da las tractativas sco equilibrà e en l'interess da la Svizra.
¶ Puncts-clav
| Tema | Message principal |
|---|---|
| Status da l'ALC | En vigur dapi il 1. da zercladur 2002, vegn actualisà |
| Instruments | PM-ALC + PI-ALC sco parts integrantas |
| Orientaziun activitad lucrativa | Mantegnida -- access primarmain colliì cun l'activitad lucrativa |
| Clausula da protecziun | Activabla autonomamain, mandat surpassà |
| Protecziun dals salaris | Medem salari, non-regressiun, 14 mesiras |
| Assicuranzas socialas | Agiunta II actualisada, coordinaziun garantida |
| Qualificaziuns professiunalas | Agiunta III modernisada via il sistem IMI |
| Persunas pertutgadas | 1,6 mio burgaisas/burgais UE en CH + 460'000 CH en l'UE |
¶ Funtaunas
- Missiv Bilaterals III, FF 2025 749, chapitel 2.3 (p. 266--281)
- Accord davart la libra circulaziun da las persunas (ALC), CS 0.142.112.681
- Protocol modificativ a l'ALC (PM-ALC)
- Protocol instituziunal a l'ALC (PI-ALC)