¶ Democrazia e transparenza
L'IA pudess renforzar la democrazia directa svizra -- sch'ella vegn duvrada correctamain.
¶ La schanza: Burgaisas e burgais meglier infurmads
La democrazia directa svizra è unica. Ils burgais decidian trais fin quatter giadas per onn davart dumondas concretaas -- da la reforma da l'AVS fin a la lescha d'energia. La qualitad da questas decisiuns dependa da l'infurmaziun che stat a disposiziun.
Scenari: Avant mintga votaziun stat a disposiziun in'evaluaziun da consequenzas sustegnida da l'IA -- neutla, transparenta, cun scenaris, cun funtaunas, cun cifras [1]. Betg ina recumandaziun da votar. In'analisa.
¶ KI-Folgenabschätzungen
L'IA po analisar proposals da leschas en minutas -- cumparar cun regulaziuns existentas, quintar consequenzas economicas, simular effects sin differentas gruppas da la populaziun. Quai che oz pretenda stabs da spezialists e mais da lavur pudess daventar accessibel a mintga burgaisa e mintga burgais [2].
¶ Transparenza dals algoritmus
La premissa è transparenza. Sche sistems d'IA influenzeschan decisiuns politicas, ston lur criteris esser averts:
- Tge datas vegnan duvradas?
- Tge models vegnan applitgads?
- Tge supposiziuns stattan davos?
Nagina "black box" en la democrazia. Mintga burgaisa, mintga burgais sto pudair chapir co l'IA è arrivada a sia conclusiun [3].
¶ Ristgs: Manipulaziun e polarisaziun
L'IA po era nuschainar a la democrazia. Deep Fakes, microtargeting politic, bots che simuleschan opiniun publica. La meglra protecziun è ina populaziun furmada che reconuscha manipulaziun -- e ina regulaziun che pretenda transparenza.
¶ La particularitad svizra
Ils pli blers pajais discuteschan davart IA e democrazia en in context representativ: Parlamentaris decidian. En Schweiz decida il pievel. Quai renda la dumonda pli urgenta -- e la schanza pli gronda.
Ina democrazia directa cun burgaisas e burgais infurmads tras l'IA è la furma la pli avanzada da l'autodeterminaziun politica ch'il mund ha mai vis. La Schweiz pudess daventar il model per quai.
¶ Funtaunas
[1] Helbing, D. et al.: Will Democracy Survive Big Data and Artificial Intelligence? Scientific American, 2017.
[2] Bundesrat svizzer: Rapports davart l'IA e la societad. admin.ch, 2024.
[3] Uniun europeica: AI Act -- Transparenza dals sistems d'IA. 2024.