Datas che pertutgan ina persuna appartegnan a questa persuna -- giuridicamain, betg mo moralmain.
Mintga utilisaziun commerziala da datas persunalas tras sistems d'IA pretenda in consentiment activ e revocabel. La vendita senza consentiment sto esser punibla.
Ils gronds models d'IA -- GPT-4, Gemini, Claude, Llama -- èn vegnids trenads cun milliardas da texts, maletgs e videos. Ina part considerabla da questas datas da trenament deriva da l'internet: contribuziuns en forums, artitgels da blog, fotografias, commentaris -- scrits da persunas che n'han mai consentì che lur pleds servan sco material da trenament per in model da lingua [1].
Shoshana Zuboff ha descrit quest model sco capitalism da surveglianza: l'experientscha umana vegn extrahida sco materia prima gratuita e transfurmada en prognosas dal cumportament che vegnan commerzialadas sin martgads da predicziun [2].
L'extensiun da la collecziun commerziala da datas n'è betg conscient a la pli gronda part da las persunas. Interprendas registreschan sistematicamain:
Or da questas singulas datas resultan profils d'utilisader detagliads: persunalitad, orientaziun politica, stadi da sanadad, situaziun finanziala, debilezzas persunalas. Las persunas pertutgadas na san per regla nagut da quai -- u han «consentì» cun cliccar davent in banner da cookies.
La finamira è il profit commerzial: reclama mira, fixaziun dinamica da pretschs (pretschs differents per utilisaders differents), e la vendita da prognosas dal cumportament a terzas partidas.
Ils medems profils che vegnan creads per fins da reclama èn excellentamain adattads per la manipulaziun politica. Il micro-targeting basà sin IA pussibilitescha da cuntanscher electuras ed electurs sin basa da debilezzas specificas -- temmas finanzialas, malsegirtad envers instituziuns, quitads da sanadad -- cun messadis sin mesira.
Las consequenzas èn gravas:
Il scandal da Cambridge Analytica dal 2018 ha mussà tge ch'era pussibel cun ils profils da Facebook da 87 milliuns persunas [9]. Dapi lura n'èn las metodas betg sparidas -- ellas èn daventadas pli raffinadas.
La protecziun da datas n'è betg in problem purmainta persunal. Tgi che posseda profils detagliads da milliuns da persunas ha pussanza sur questas persunas -- e cun quai sur la democrazia. (Vesair era: Ristgs per la democrazia)
I dat in conflict d'interess fundamental: interpresas d'IA prometan la protecziun da datas e guadognan en il medem mument daners cun l'utilisaziun exactamain da questas datas. L'autoregulaziun na funcziuna betg sche il model commerzial sa basa sin la violaziun da la sfera privata.
Mesiras legalas da protecziun efficacas mancan per gronda part -- betg perquai ch'ellas fian tecnicamain impossiblas, mabain perquai che l'industria da tecnologia dispona d'ina influenza politica considerabla. En ils Stadis Unids han interpresas da tecnologia spendì sur 100 milliuns dollars per lavur da lobby en il 2024 [10].
Considerond l'influenza politica massiva da l'industria da tecnologia, che blochescha activamain la regulaziun, vegn in moratori sin novs centers da datas discutà sco opziun pragmatica. La logica: sch'il sectur crescha pli svelt che la regulaziun, sto la crescita vegnir retardada fin che las instituziuns democraticas han tschiffà si.
In tal moratori pudess:
La lescha revedida da protecziun da datas (LPD revedida), en vigur dapi il 1. da settember 2023, renforza ils dretgs da las persunas pertutgadas. Ella pretenda transparenza, limitaziun da la finamira e proporziunalitad [3]. Tuttina:
Il midament da paradigma: datas che identifitgeschan u pertutgan ina persuna n'èn betg mo dignadas da protecziun -- ellas appartegnan a questa persuna. Uschè sco ina chasa appartegna a ses proprietari, appartegnan datas biometricas, datas da sanadad, profils da moviment e spurs digitalas a la persuna che las generescha.
Betg pli «opt-out» (Vus stuais activamain s'opponir), mabain «opt-in» (Vus stuais activamain consentir). Mintga utilisaziun commerziala pretenda in consentiment separat e chapibel -- betg zuppà en cundiziuns generalas da 40 paginas, mabain en in linguatg cler, cun indicaziun concreta da la finamira d'utilisaziun.
Sche insatgi venda Vossa chasa senza Voss consentiment, è quai ina frauda. Sche insatgi venda Vossas datas senza Voss consentiment, è quai oz... legal. Questa asimmetria sto finir. La vendita da datas persunalas senza consentiment explicit e revocabel sto vegnir ancrada sco delict penal en il Cudesch penal (CP).
Proprietad legala da datas: Ancraziun da la proprietad da datas persunalas en il CC (per analogia cun il dretg da las chaussas).
Consentiment activ: Mintga utilisaziun commerziala pretenda l'opt-in. Consentiments pre-selecziunads èn nuls.
Dretg da revocaziun: Consentiments ston pudair vegnir revocads da tut temp, gratuitamain e senza motivaziun.
Punibilitad: La vendita u la transmissiun da datas persunalas senza consentiment vegn qualifitgada sco delict en il CP.
Portabilitad da las datas: Mintga persuna ha il dretg dad exportar sias datas en in format legibel da maschinas da mintga platafurma.
Dretg a la stizzaziun ord models d'IA: Sche ina persuna revochescha ses consentiment, ston sias datas vegnir allontanadas en moda cumpruvabla dals sets da datas da trenament.
Il Reglament general davart la protecziun da datas (RGPD) da l'UE ha stabilì standards dapi il 2018: dretg da vegnir emblidà, portabilitad da las datas, multas autas [5]. La LPD revedida svizra sa lascha inspirar da quel, ma resta pli debla en l'applicaziun.
L'AI Act da l'UE cumpletescha: sistems d'IA ston documentar tge datas da trenament che èn vegnidas utilisadas -- in emprim pass vers la transparenza, ma anc nagina proprietad [6].
[1] Bender, Emily et al.: On the Dangers of Stochastic Parrots. FAccT 2021.
[2] Zuboff, Shoshana: The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs, 2019.
[3] Lescha federala davart la protecziun da datas (LPD revedida), en vigur dapi il 1. da settember 2023.
[5] Reglament general davart la protecziun da datas (RGPD), Reglament UE 2016/679.
[6] AI Act da l'UE, Reglament UE 2024/1689, Art. 10 (Datas e governance da datas).
[7] Zuboff, Shoshana: The Age of Surveillance Capitalism, Cap. 8: Rendition. PublicAffairs, 2019.
[8] Hao, Karen: How Facebook got addicted to spreading misinformation. MIT Technology Review, 2021.
[10] OpenSecrets: Lobbying Spending Database, Technology Sector, 2024.