Glossari: Bilateralas III

Term	Explicaziun
Acquis	Acquis da l'UE — la totalitad dal dretg da l'UE che sto vegnir integrà en il dretg svizzer en cas d'ina surpigliada.
APK	Cumissiun da la politica exteriura — cumissiun parlamentara per la politica exteriura e las fatschendas europeicas.
Bilaterale I	Set contracts sectorials tranter la Svizra e l'UE dal 1999 (libra circulaziun da persunas, perscrutaziun, impediments tecnics dal commerzi, traffic aviatic, traffic terrestr, agricultura, acquists publics).
Bilaterale II	Nov ulteriurs contracts dal 2004 (tranter auter Schengen/Dublin, taglia dal spargn, cumbat cunter la frauda, ambient, statistica, medias, pensiuns, products agriculs transformads, educaziun).
Bilaterale III	Pachet da contracts 2024/2025 planisà tranter la Svizra e l'UE per stabilisar e sviluppar las relaziuns bilateralas.
BV	Constituziun federala da la Confederaziun svizra (RS 101).
Cassis-de-Dijon	Princip da la renconuschientscha reciproca: products cummerzialisads legalmain en l'UE pon en princip era vegnir vendids en Svizra.
Cohesion	Contribuziun da coesiun — contribuziun finanziala da la Svizra a stadis commembers da l'UE economicamain pli debils sco cuntraprestaziun per l'access al martgà.
Comitology	Comitologia — procedura da l'UE per l'acceptaziun d'acts d'execuziun tras comitets. Relevant per la surpigliada dinamica dal dretg.
EFTA	European Free Trade Association — Associaziun europeica da liber commerzi (Svizra, Norvegia, Islanda, Liechtenstein).
EuGH	Dretgira da la giustia da l'Uniun europeica — il tribunal suprem da l'UE. Instanza da referenza per il dretg da l'UE en il mecanissem da schliaziun da dispitas da las Bilateralas III.
Flankierende Massnahmen	Mesiras accumpagnatoricas svizras cunter il dumping da salaris per lavurants delegads da l'UE. Tema negozial central.
Fremde Richter	Derschaders esters — pled politic per la tema ch'ina dretgira estra (CGUE) pudess influenzar il dretg svizzer.
Guillotine-Klausel	Clausula guillotina — colliaziun da las Bilateralas I: sche in dals set contracts vegn scumandà, crodan automaticamain tuts ils auters.
Horizon Europe	Program-quadra da l'UE per la perscrutaziun e l'innovaziun (2021-2027). La Svizra mira a l'associaziun cumplaina.
InstA	Contract-quadra instituziunal — contract CH-UE faillì (parafà 2018, bandunà 2021) che prevedeva ina soluziun instituziunala globala.
Kohäsionsmilliarde	Expressiun familiara per la contribuziun svizra da 1,302 milliardas CHF als novs stadis commembers da l'UE (decidì 2007).
Lohnschutz	Protecziun da salaris — mesiras per proteger il nivel da salaris svizzer en la prestaziun da servetschs transfruntaliera.
Marktzugang	Access al martgà — dretg da la Svizra da participar al martgà intern da l'UE, basà sin ils contracts bilaterals.
MRA	Mutual Recognition Agreement — contract da renconuschientscha reciproca da las evaluaziuns da conformitad. Reducescha impediments tecnics dal commerzi.
Paketansatz	Approach global — strategia da tractativas: tut ils temas vegnan negozià sco pachet cumplet, betg singularmain.
Personenfreizügigkeit	Libra circulaziun da persunas — il dretg da las burgaisas e dals burgais da sa mover, da star e da lavurar libramain sin il territori da las partidas contractualas.
Rechtsübernahme	Surpigliada dinamica dal dretg — obligaziun da la Svizra d'integrar ils svilups relevants dal dretg da l'UE en ils contracts bilaterals.
SECO	Secretariat da stadi per l'economia — cumpetent per la politica economica, il martgà da lavur e las fatschendas economicas exteriuras.
SEM	Secretariat da stadi per la migraziun — cumpetent per la politica da migraziun, l'asil e la libra circulaziun da persunas.
Souveränität	Suveranitad — il dretg d'autodeterminaziun d'in stadi.
Staatliche Beihilfen	Agids da stadi — subvenziuns e facilitaziuns d'in stadi ad interpresas; l'UE pretenda disciplinas per prevegnir distorsiuns da la concurrenza.
Streitbeilegung	Schliaziun da dispitas — mecanissem per schliar divergenzas davart l'interpretaziun dals contracts bilaterals. Element central da las dumondas instituziunalas.
Stromabkommen	Contract electric planisà per integrar la Svizra en il martgà europeic da l'electricitad. Part da las Bilateralas III.
Swissmedic	Institut svizzer per products terapeutics — autoritad d'autorisaziun e controlla per medicaments e products medicals.
Unionsbürgerrichtlinie	Directiva 2004/38/CE da l'UE — regla il dretg dals burgais da l'UE a la libra circulaziun. Parzialmain object da las tractativas.
Ventilklausel	Clausula da segirezza — limitaziun temporara da l'immigraziun en cas d'immigraziun surmedhana.

Scursanida	Muntada
APK	Cumissiun da la politica exteriura
BV	Constituziun federala da la Confederaziun svizra (RS 101)
EFTA	European Free Trade Association
EuGH	Dretgira da la giustia da l'Uniun europeica
MRA	Mutual Recognition Agreement
SECO	Secretariat da stadi per l'economia
SEM	Secretariat da stadi per la migraziun

Glossari: Bilateralas III

Glossari

Glista da scursanidas