Funtauna: Messadi dal Cussegl federal davart ils Bilaterals III, p. 105--107
PDF dal messadi
L'interpretaziun, l'applicaziun e la surveglianza dals contracts d'access al martgà suondan il model a dus pilasters: la Svizra e l'UE surveglan mintgina autonomamain l'observanza dals contracts sin lur territori. I na dat nagin organ da surveglianza supranaziunal (diversamain che en il SEE cun l'Autoritad da surveglianza AELS). L'interpretaziun uniforma vegn promovida tras ils princips dal dretg internaziunal ed il dialog tranter il Tribunal federal e la CGUE.
Las autoritads e dretgiras d'omaduas partidas interpretan ils contracts en moda uniforma. Perquai resguardan ellas:
In pilaster da protecziun central per la Svizra è la numnada giurisprudenza Polydor da la CGUE (sentenzia Polydor, causa 270/80, 1982):
La giurisprudenza da la CGUE davart il dretg dal martgà intern da l'UE na po betg per se (betg automaticamain) vegnir transponida als contracts bilaterals.
| Aspect | Martgà intern UE | Contracts bilaterals |
|---|---|---|
| Finamira | Integraziun economica cumpletta | Participaziun sectoriala, limitada |
| Uorden giuridic | Supranaziunal, primat dal dretg da l'UE | Dretg internaziunal, paritad da rang |
| Interpretaziun CGUE | Directamain applicabla | Mo sco orientaziun, betg transponibla per se |
| Dinamica | Validitad automatica dal nov dretg | La surpigliada pretenda ina decisiun |
Muntada: La giurisprudenza Polydor impedescha che la CGUE applitgescha senza examinar sia giurisprudenza dal martgà intern als contracts bilaterals. Ils contracts han in context ed ina finamira differenta ch'il martgà intern da l'UE.
| Pilaster | Cumpetenza | Autoritad |
|---|---|---|
| Pilaster svizzer | Surveglianza sin il territori da la Svizra | Autoritads e dretgiras svizras (spezialmain il Tribunal federal) |
| Pilaster UE | Surveglianza sin il territori da l'UE | Organs da l'UE (spezialmain la Cumissiun europeica e la CGUE) |
Diversamain ch'en il SEE, nua che l'Autoritad da surveglianza AELS (ASA) surveglia l'observanza dal dretg SEE en ils stadis da l'AELS, na dat tar ils Bilaterals III nagin tal organ:
Per promover l'interpretaziun uniforma è previsì in dialog sin egual nivel tranter il Tribunal federal e la CGUE:
| Aspect | Dialog TF-CGUE | CGUE en la procedura DA |
|---|---|---|
| Tip | Voluntar, informal | Formalisà, sche necessari |
| Iniziaziun | Da mintga dretgira | Da la dretgira d'arbitradi |
| Caracter vinculant | Orientaziun | Vinculant per dumondas dal dretg da l'UE |
| Finamira | Interpretaziun coerenta | Clarificaziun da dumondas giuridicas specificas |
| Criteri | Bilaterals III | SEE/AELS |
|---|---|---|
| Surveglianza | Dus pilasters (autonoma) | Autoritad da surveglianza AELS (ASA) |
| Dretgira | Tribunal federal (CH), CGUE (UE) | Dretgira AELS |
| Supranaziunal | Na | Gea (ASA) |
| Dialog | TF-CGUE sin egual nivel | Dretgira AELS sa drizza tenor la CGUE |
| Suvranitad | Pli auta | Pli bassa |